Gangstø

Handeland har frå gammalt av høyrt til Halsnøy kloster. Klosteret hadde avlsgarden sin her. Her var og sag som vart tidleg tatt i bruk. Alt i slutten av 1500-åra finn vi skottar som lastar tømmer på Handeland. Sager finn vi seinare i begge elvane etter Handelandsfossen. (Holeelva og Sandvollelva) ?

Svein på Handeland I skatterekneskapen finn vi i 1563 ein Svein som set på Handeland

I skatterekneskapen for klosteret for 1614 finn vi Ola og Anders som skattar 3 laupar smør og 3 huder.

Anders er nok den Andor Handeland som vitnar mot presten Pintzbakk i 1624. Han har då vore i klammeri med presten under eit lag på Halsnøy.

Det vert og nemnd at ein Mikkel på Sævareid eigde jord på Handeland. (Skåneviksoga III, s.38)

På midten av 1600-talet er det nemnt Jochum og Joen som set på Handeland. I 1647 skattar dei kvar for 1 1/2 laup smør og 1 1/2 hud. Joen er truleg den Jon Handeland som set som klosterlensmann frå 1644 til 1645. Han budde på Handeland og brukte halve garden skattefritt som lensmann.

I 1657 før dei to bruka på Handeland tilsaman 2 okser, 28 kyr, 12 ungfe og 8 geiter.

Paul Andersson Nolck kom til Handeland frå Nordebna i Skånevik. Paul var gift første gongen med Marta Persdtr. Storhaug (f.1620-åra). Då han vart enkjemann gifta han seg opp att med enkja Anna Samsonsdtr. (Slee) frå Kjærland i Uskedalen. Far hennar var Samson Lauritsson frå Skage som var sonason til Gaute Ivarson på Valen. Vi veit ikkje om barn etter Paul i nokon av ekteskapa.

Vi finn Paul Handeland nemnd i 1681 då sunnhordlendingane skikka seg rebelsk på tinget i protest mot fogden Johan Torson. Dei skulda han for å ha teke større skattar av bøndene enn det som var påbode av kongen. Legdskatten som skulle vera til soldatløn var og i mange tilfeller underslegen. Bøndene valde då seg imellom 3 av sine fremste menn til å taka seg av klagemålet. Desse karane sette saman eit klageskriv som vart sendt til kongen i København. På dette tinget er det nemnd ein Paul Andersson. Han vil ha innført i tingboka at bøndene på offisergardane i Sunnhordland har måtta betala ekstra 1 rdl for laupen smør til Proviantskatt og korn og høyskatt.

Paul Anderson Nolck er nok den Povel som er nemnt som eigar av ein part i eit Bergenskip i 1683 og i 1686 står han nemnt som eigar av ei sag på Lien i Åkerfjorden. Denne saga vert brukt til å skjera tømmeret som var i klosteret si eiga der inne.

Under grenseoppgangen mellom Valen og Handeland i 1692 er det nemnt to leiglendingar som set på Handeland, Povel Andersson og Anders Larsson. Ved dette høvet vert det nemnt strid mellomHandeland og Valen om grensa.

Anders Larsson finn me nemnd på Handeland på samme tida som Paul Anderson Nolck. Han vert nemnd som brukar av halve garden og han er og med under grenseoppgangen mellom Valen og Handeland i 1694.

(Sjå meir om "Montanjen" i eiga sidet. Han har me valt å gje spesiell merksemd)

HansSeehusen

Handeland vart kjøpt av Hans Seehusen som då sat med Valegarden, men han selde att til Mathias Dahl alt i 1737, prisen var 405 rdl.

Mathias Dahl (1694 - 1764)

Mathias Dahl som kom frå Kristiansand var forvaltar på Baroniet i Rosendal i over 20 år, frå 1725. Det var Ditlev Vibe og Christian Lerce som sat med Baroniet i desse åra. Då Edvard Londemann tok over i Rosendal vart det snart usemje mellom dei og Dahl si tid som forvaltar tok snart slutt. Londemann hadde med forundring og mistru sett den store jordeiga som Dahl sat med, m.a. Fet gardane i Omvikdalen og Uskedalen, Landa, Fausk, øvre Sandvik og Vetle- Omvik og mykje meir. Heile eiga hans var verdsett til over 3000 riksdalar ved skiftet etter han i 1765. Men det var eit godt gifte som hadde velsigna Mathias Dahl med all denne jordeiga. Med dotter til presten Frimann fekk han det meste av jordegodset til svigerfaren, då han fall frå i 1749.

Etter tida i Rosendal busette han seg på Indre Fet i Omvikdalen. Han fekk seinare og hand om Bjelland på Sunde etter svogeren, Wilhelm Smith. I 1737 kjøpte han Handeland gard av Hans Seehusen på Valen, men han budde aldri på garden sjølv.

Mathias Dahl kjøpte seg tittel som krigskomisær og mange av sønene hans vart yrkesmillitære.

Han var gift med Marie Frimann som var dotter til presten Wilhelm Frimann i Kvinnherad og Maren Pedersdtr. Arntz. Dei fekk saman 11 born, av dei 8 søner. Dei tre døtrene og tre av sønene døydde ugift. Av dei andre fem var det to som busette seg i Kvinnherad. Niels Dahl på Indre Fet i Omvikdalen og Johan Koren Dahl på Nedre Fet i Uskedalen ("Kapteinsgarden"). Henning Frimann Dahl vart busett på Tysnes og Christian Lerche Dahl vart sivil embetsmann, fut i Ryfylke og justisråd.

I familien Dahl si eiga var og store gardar som Hauge og Aalrekstad. Hauge som var ein av dei største gardane der Haugesund no ligg, var eigd av brødrene Niels og Johan Koren Dahl. Den gamle kongsgarden Aalrekstad (Årstad) i Bergen kom i Christian Lerche Dahl si eiga ved arv kring 1797, men han selde denne i 1812.

Niels Dahl

Niels Dahl arva Handeland då faren fall i frå i 1764, men han gjorde seinare makabyte med eldste bror sin, Wilhelm Frimann, som hadde fått Indre Fet der foreldra budde. Om han nokon gong budde på Handeland veit vi ikkje. Han kjøpte og opp gardane Øvre Sandvik i Omvikedalen og Halsnøy Klostergård. Klostergarden gjekk seinare tilbake til Juel-slekta som nytta odelsretten.

Niels Dahl var gift fyrste gong med Inger Worm Fürstenberg. Ho døydde i 1807 og i 1811 vart Niels gift opp att med Mathilde Elisabeth Fleischer. Det var ikkje born i nokon av desse ekteskapa.

Det vert sagt om Niels Dahl at han var ein slu og pengegrisk mann og at han skulle ha ein dårleg karakter i så måte. Under "pengeforhandlingane" i 1813, tapte Niels mykje av formuen sin, noko som han tok svært inn over seg. Han døydde samme året.

Wilhelm Frimann Dahl (1731 - 1794)

Wilhelm Frimann Dahl overtok Handeland etter makaskifte med broren Niels. Han vart i 1770 gift med Johanne Margretha Geelmuyden (1739 - 1801), ho var dotter til soknepresten i Leikanger, Gardt Geelmeyden og Barbro Marie Ivarsdtr. Johanna Margretha var enkje etter godseigar Niels Mikkelson Falck på Amble-godset i Sogn. Med henne fekk såleis Wilhelm hand om fleire eigedomar der.

Born: Karen "Cassi" f.1772. Ho vart gift med kaptein i infanteriet, Jacob Gerhard Meidel og døydde i Sogn 1828.

Wilhelmine "Mina" Marie var ugift. Ho døydde i Søre Valen hjå mostera Marie Friman Undahl i 1830-åra.

Wilhelm Frimann var løytnant og gjorde i 1762 teneste som underoffiser ved dei dansk-norske troppane si beleiring av Holstein. Då han kom tilbake fra der frå vart han forlova med ei rik enkje i Bergen, han søkte då avskil med det millitære. Forlovinga vart seinare heva og Wilhelm skal ha teke dette svært hardt. Om dette heite det seg at Wilhelm i den fortvila sinnsstemningen han då var i, seier til venen, løytnant Palnau: "Jeg ber dig kamerat, skyte mig en kule for panden!" Palnau la for spøk geværet an, men då vart Dahl redd og skreik ut: "Jeg tror saasandt han gjør det!"

Det vert sagt om Wilhelm Frimann Dahl, at han skal ha vore ein jovial mann, med ein god sans for humor.

Ved folketellinga 1801 finn vi fru Johanna Margretha som eigar av heile garden på Handeland. Ho står og som eigar av to sagbruk.

Gerhard Geelmuyden Dahl (1780 - 1843)

Sonen Gerhard Geelmeyden Dahl vart deretter eigar av Handeland. Han var oberstløytnant og døydde i 1843. Han hadde to søner. Den eine, Wilhelm Dahl fekk overta garden. Den andre, Johan Dahl studerte medisin og vart distriktslekjar her. Han budde i Gongstø.

Gerhard fekk i 1808 løyve til å inngå ekteskap med syskinbarnet sitt Inger Worm Fürstenberg Dahl (1775 - 1862). Ho var dotter til oberstløytnant Johan Koren Dahl og Else Nielsdtr. Alstrup som budde på Nedre Fet i Uskedalen.

Det hende ein episode i oberstløytnant Gerhard Geelmeyden Dahls militære liv som kan nemnast i dette høvet. Det var i 1808 at han var utkommandert i krigen som stod på mellom Noreg og Sverige. Han var då ung løytnant. Under ein major Grevling som sjef skulle han gå med kompaniet frå Lærdal i Sogn over Filefjell til Småleni.

Det var ei vanskeleg tid for land og folk, og soldatane var ille stilt både med mat, klede og fottøy og dei lei mykje vondt på ferda. Komne til Drammenskanten var soldatane så trøyte og sårføtte at dei makta ikkje å gå lengre og bad om å få kvila. Dette ville major Grevling ikkje høyra snakk om - fram skulle dei utan stans. Då stod løytnant Dahl fram for sjefen sin og sa, at det var uforsvarlig å driva folket slik, dei måtte få kvila for å samla krefter. Dette var eit brot på den militære disiplinen frå Dahl si side som majoren ikkje tolde. Han vart harm og baud at Dahl skulle arresterast. Men der vart ikkje noko av arrest av. For soldatane flokka seg om løytnanten og sa beint fram til majoren, at dersom han gjorde alvor av dette ville han bli skoten. Etter denne salva fann major Grevling det klokast å falla til fote.

Som vel var, vart det slutta fred før Dahl og kompaniet hans kom så langt, så dei fekk reisa heim att utan å vera med i krigen.

Wilhelm Frimann Dahl

Handeland var i familien Dahl si eiga til rundt århundreskiftet då garden vart seld til Ulrik Tornøe i Skånevik.

Ulrik Tornøe

Ulrik Tornøe (F.1857) var son til tidlegare lensmann Caspar Christian Tornøe og Dorthea Sofie Sundt Bull som budde i Skånevik. Ulrik var bror til fotograf Henrik Greve som let etter seg mange bileter mellom anna frå Skånevik. Ulrik var gift med Gitta Hemsen.

Ulrik Tornøe kjøpte Handeland av Dahl-familien.

I 1906 selde han garden til Hordaland fylke.

- Reidar Handeland